Ευρώπη: Σημειώσεις από το Υπόγειο

Article published on May 31, 2015
Article published on May 31, 2015

This article has not been vetted by an editor at Paris HQ

Ήρθε η ώρα για την ευρωπαϊκή γενιά να γράψει το νέο αφήγημα της Ευρώπης, μιας συλλογικής, κοινοτικής ευρωπαϊκής πορείας, η οποία θα μείνει για πάντα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Να δημιουργήσει τον ομαδικό μύθο που θα πάρει τη ρεβάνς από το μοναχικό παζάρι του Φάουστ.

«Δεν είμαι σίγουρη ότι μπορώ να καταλάβω πως μπορεί κανείς να μιλάει εύκολα για μία ενδεχόμενη διάλυση της Ευρώπης ή σε τι αντιστοιχεί ένα grexit όταν εμείς, ολόκληρη η γενιά μου, είμαστε γεννημένοι Ευρωπαίοι, και η ευρωπαϊκή ιθαγένεια δεν είναι κάτι που μπορείς να το πάρεις πίσω με ένα χαρτί. Γεννηθήκαμε Ευρωπαίοι, αισθανόμαστε Ευρωπαίοι, έχουμε αυτή τη συνείδηση..» είπε η Κωνσταντίνα από την Αθήνα, στην καθιερωμένη συνάντηση του Karlspreis Europa Forum αφού πρώτα ρώτησε πόσοι στην αίθουσα είναι κάτω των 45 ετών. Ούτε το ένα πέμπτο των παρευρισκόμενων.

Στο ίδιο πνεύμα μίλησε και ο Peter από τη Δανία και ο Daniel από την Ουγγαρία, οι μόνοι 20 άρηδες στην αίθουσα. Η Κωνσταντίνα συνέχισε να λέει πως η γενιά μας δουλεύει τσάμπα για την αμέσως μεγαλύτερη γενιά, την ίδια ώρα που αυτοί μιλούν εύκολα για την καταστροφή. Οι δημοσιογράφοι που μας πλησίασαν στο τέλος ήθελαν να μάθουν περισσότερα μιας και δυσανασχετίσαμε με τα εύκολα συμπεράσματα που ακούσαμε για την Ελλάδα. Όταν τελείωσε το φόρουμ, και βρήκαμε τα άλλα παιδιά στο φεστιβάλ, συναντήσαμε τη "φυλή" μας. Ξεκινήσαμε πάλι να μιλάμε για τα εγχειρήματα μας, τα project και πώς μπορούμε να συνεργαστούμε. «Ελίνα, θα γυρίσουμε ένα ντοκιμαντέρ για την Ευρώπη, μπορούμε να μιλήσουμε; Πώς θα συνεργαστούμε στην πορεία, ποιο είναι το δικό σου έργο; Σκέφτομαι στρατηγικές συλλογικής και συνεργατικής προώθησης των εγχειρημάτων μας, μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα

Ενώ ετοιμαζόμουν για τη φετινή τελετή απονομής του Βραβείου Καρλομάγνος, γύρισα νοερά ένα χρόνο πίσω και σ’ αυτά που έγραψα τότε, στην αντίστοιχη περίσταση, εμπνεόμενη από τη βυζαντινή κληρονομιά της χώρας μου (το αντίπαλο δέος του Καρλομάγνου).

Η νέα έχθρα μεταξύ Γερμανών και Ελλήνων πολιτικών και δημοσιογράφων, η αναβίωση της οποίας δε θα μας πέρναγε καν απ’ το μυαλό πριν από 365 ημέρες, και η εξαιρετικά βίαιη επίθεση στο Παρίσι με αφορμή τα σκίτσα του Μωάμεθ, ενέτειναν την επαγρύπνησή μου, όσον αφορά τις συγκρούσεις διαφορετικών πολιτισμών και συστημάτων σκέψης, για τις οποίες έγραψα πέρσι.

Αλλά είμαι ενθουσιώδης κι αισιόδοξη: Οι νέοι απ’ όλη την Ευρώπη που γνώρισα τα τελευταία χρόνια στο Άαχεν, αποτελούν αδιάσειστη απόδειξη ότι το να σκέφτονται ως εξορισμού Ευρωπαίοι (και όχι ως μέλη ενός μεμονωμένου έθνους) είναι η νέα πραγματικότητα! Πρόκειται για νέους που διαβάζουν τα μέσα ενημέρωσης και καταλαβαίνουν την πολιτική, όμως τα έργα της ζωής τους, τους κάνουν να σκέφτονται by default ευρωπαϊκά. Το να περάσουν τα σύνορα, δεν είναι κατόρθωμα πλέον, ζητούμενο είναι η παράλληλη δραστηριότητα τους στην υπόλοιπη Ευρώπη. Είναι η γενιά που θα πάρει αύριο τα ηνία, που έχει de facto ευρωπαϊκά βιώματα, έχει ολοκληρώσει μέρος των σπουδών τους σε κάποια άλλη χώρα της Ευρώπης και έχει αγαπήσει αυτή την εμπειρία όσο και τη διαδικασία. Είναι η γενιά που την ενώνουν περισσότερα απ’ ότι τη χωρίζουν και σίγουρα περισσότερα από την ανάμνηση ενός πολέμου. Αχ, μακάρι να μπορούσατε να τους δείτε!

Είναι οι άνθρωποι που με τις πρωτοβουλίες τους θα μας κάνουν να γνωρίσουμε καλύτερα την Ευρώπη, να αποκτήσουμε εμπειρίες. Είναι οι λίγοι, που σύμφωνα με το νόμο του Παρέτο, κάνουν το 80% της δουλειάς.

Γιατί άραγε τα κάνουν πάντα τόσο δύσκολα οι πολιτικοί; Έχουμε ανάγκη τα καπρίτσια τους; Ξέρουμε για ποιον δουλεύουν;

Ένας νέος μύθος[1] για την Ευρώπη

Άρθρο για το φόρουμ του Ευρωπαϊκού Βραβείου Καρλομάγνος, Άαχεν, 2014.

«Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ένα αίνιγμα.

Είναι μακράν το καλύτερο πρωτότυπο και παράδοξο πολιτικό πείραμα στην ιστορία. Είναι ο πιο επιτυχημένος κλάδος διεθνούς δικαίου και το πιο ξεχωριστό φυτώριο υπερεθνικών δημοκρατικών αντιλήψεων και πολιτικής οργάνωσης στον κόσμο. Τώρα, όμως, υποφέρει κι έχει χάσει κάτι από την υπόληψή της: οικονομική κρίση, αυξανόμενη ανεργία, ρίψη ευθυνών μεταξύ βόριου και νότιου τρόπου ζωής, ενώ οι νέοι γκρινιάζουν για το ενδεχόμενο μετανάστευσης προς το Βορρά. Είναι σαν να βλέπουμε δύο πλοία να πλέουν προς αντίθετες κατευθύνσεις, ενώ οι αντιφάσεις περνούν στην ιστορία.

«Για το Θεό, κύριοι, ποια ελεύθερη βούληση θα έχω όταν τα πάντα θα είναι ένας πίνακας μονάχα και αριθμητική και πως δύο και δύο κάνουν τέσσερα; Δύο και δύο κάνουν τέσσερα, είτε το θέλω είτε όχι. Είναι ελεύθερη βούληση αυτό;»

  • Φίοντορ Ντοστογιέφσκι, Το Υπόγειο

Λίγους μήνες πριν, κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης που είχα με τεχνοκράτες σχετικά με το τι πρέπει να κάνουν οι νότιες χώρες για να βγουν απ’ την οικονομική κρίση, μου ήρθε στο μυαλό ο ήρωας από το Υπόγειο του Ντοστογιέφσκι. Θυμάμαι πως, στην συζήτηση με τους τεχνοκράτες, ήταν παρόντες Γάλλοι, Έλληνες και Ισπανοί δημοσιογράφοι, που διαφωνούσαν έντονα, χρησιμοποιώντας πολιτικούς όρους. Απ’ ό,τι φαίνεται η μία πλευρά δεν μπορούσε να κατανοήσει την άλλη· η Χιονάτη δεν μπορούσε να καταλάβει την ιστορία της Σταχτοπούτας. Ξαφνικά, ένας Γερμανός δημοσιογράφος ρώτησε το εξής: «Εγώ είμαι ο ειδικός για τα δεδομένα εδώ (δηλ: καταλαβαίνω από αριθμούς) και θέλω να ρωτήσω τους τεχνοκράτες: ποια είναι τα όρια της «δικής σας» ανάπτυξης,, πού σταματά η καμπύλη και με ποιο κοινωνικό κόστος για την κοινωνική συνοχή μιας χώρας;» Εδώ είναι το νόημα της ιστορία μας…

Στοχεύουμε σε μια Ευρώπη που θα βασίζεται σε υπολογισμούς, κερδοφορία, αποδοτικότητα και ανταγωνισμό; Σε αρχές ή αξίες που δεν εγγυώνται την αρμονική συμβίωση μεταξύ της βόρειας και της νότιας Ευρώπης; Κι αν ναι, αυτά τα διαφορετικά μοτίβα συμπεριφοράς των διαφορετικών κοινωνιών μπορούν να εγγυηθούν την ειρήνη στην ήπειρο, την προστασία της ανθρώπινης ζωής, ελευθερίας, αξιοπρέπειας και του δικαιώματος να ζούμε με ασφάλεια σε μια ανοιχτή και δίκαιη κοινωνία;

Λαμβάνοντας υπόψη τους διαφορετικούς πολιτισμούς στην Ευρώπη, θέλω πάρα πολύ να δω μια ισορροπία σε αυτό το θέμα, μια Ευρωπαϊκή Ένωση βασισμένη στην ιδέα της οικουμενικότητας και σε αντίθεση με την επίπεδη και ισοπεδωτική παγκοσμιοποίηση, θα προτιμούσα να βιώσω τον διάλογο μεταξύ διαφορετικών αλλά ισότιμων πολιτισμών, διαφορετικής αλλά ισότιμης κουλτούρας και τρόπου ζωής, πράγμα που αποτελεί εν τέλει τη μοναδική ευρωπαϊκή κληρονομιά.

Σίγουρα, η καλύτερη οικονομία δεν είναι «ουρανοκατέβατη», αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι σε καλύτερη θέση να ενώσει και να γεφυρώσει τους πολιτισμούς. Ωστόσο, πολιτισμός δεν σημαίνει κουλτούρα –  και άλλες τέτοιες μοδάτες λέξεις –  αλλά ένας άλλος διαφορετικός τρόπος σκέψης και δράσης. Είμαστε αρκετά ανεκτικοί για να το δούμε αυτό να γίνεται πραγματικότητα;

Στο διάσημο άρθρο του, «Η Σύγκρουση των πολιτισμών», ο Σάμιουελ Π. Χάτινγκτον γράφει πως «τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά και οι διαφορές είναι λιγότερο μεταβλητά κι επομένως είναι πιο δύσκολο να συμβιβαστούν και να επιλυθούν απ’ ό,τι τα πολιτικά και τα οικονομικά». Τσεκάρετέ το μελετώντας την ιστορία της ανθρωπότητας. Ό,τι φτιάχνεται από τον άνθρωπο μπορεί και να καταστραφεί από τον άνθρωπο.

Για να επιστρέψουμε όμως και πάλι στον ήρωά μας από το Υπόγειο:

«Πώς, λοιπόν, φαντάστηκαν όλοι αυτοί οι σοφοί ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μια λογική και ενάρετη θέληση (επιλογή); Και πώς τους κάπνισε να βρουν ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη να ποθεί κατά τρόπο λογικό και ωφέλιμο; Ο άνθρωπος μόνο ένα πράγμα έχει ανάγκη: να είναι η επιλογή του εντελώς ανεξάρτητη, όσο κι αν του στοιχίζει αυτή του η ανεξαρτησία, όσες κι αν είναι οι κακές συνέπειες που συνεπάγεται αυτό. Και τι επιλογή, βέβαια, μόνο ο διάβολος το ξέρει

Και μιας και λέμε για το διάβολο, τα όλο και περισσότερα λαϊκιστικά κι εθνικιστικά κόμματα μιλούν για την Ευρώπη κι έχουν δείξει πως μπορούν επιδέξια να χρησιμοποιήσουν πανούργα κόλπα ενώ ξετυλίγεται το ευρωπαϊκό αίνιγμα.

Ήρθε η ώρα για την ευρωπαϊκή γενιά να γράψει το νέο αφήγημα της Ευρώπης, μιας συλλογικής, κοινοτικής ευρωπαϊκής πορείας, η οποία θα μείνει για πάντα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Να δημιουργήσει τον ομαδικό μύθο που θα πάρει τη ρεβάνς από το μοναχικό παζάρι του Φάουστ.» Ελίνα Μακρή, Άαχεν, Μάιος 2014.

Σκεπτόμενοι πως θα γράψουμε το νέο μύθο της Ευρώπης:

Elina Makri - Peter H-l Laugesen - Paul Hershkovitch

Creating a new Myth for Europe | Elina Makri - Peter H-l Laugesen - Paul Hershkovitch

[1] Η συγγραφέας χρησιμοποιεί τη λέξη «μύθος» με την έννοια της υψηλότερης μορφής αλήθειας όπως εμφανίζεται μέσα από τις ιστορίες των ανθρώπων

Μετάφραση κειμένου από τα αγγλικά: Κατερίνα Αναστασοπούλου